กฎหมายแม่บทกำหนดวิธีจัดซื้อจัดจ้าง ทำสัญญา ตรวจรับ บริหารพัสดุ และอุทธรณ์ของหน่วยงานของรัฐทุกแห่ง
มาตรา 8 กำหนดว่าการจัดซื้อจัดจ้างและการบริหารพัสดุต้องก่อให้เกิดประโยชน์สูงสุดแก่หน่วยงานของรัฐ และสอดคล้องกับหลักการ 4 ข้อ คือ (1) คุ้มค่า (2) โปร่งใส (3) มีประสิทธิภาพและประสิทธิผล (4) ตรวจสอบได้ หากการจัดซื้อจัดจ้างไม่เป็นไปตามหลักการนี้แต่ไม่มีผลอย่างมีนัยสำคัญ หรือเกิดจากกรณีเร่งด่วน การจัดซื้อจัดจ้างนั้นย่อมไม่เสียไป มาตรา 8
มาตรา 4 นิยาม "พัสดุ" ให้รวมสินค้า งานบริการ งานก่อสร้าง งานจ้างที่ปรึกษา และงานจ้างออกแบบหรือควบคุมงานก่อสร้าง ส่วน "งานก่อสร้าง" รวมถึงการซ่อมแซม ต่อเติม ปรับปรุง รื้อถอนอาคารหรือสาธารณูปโภคด้วย "ราคากลาง" ให้ใช้ตามลำดับ 6 แหล่ง โดยใช้ราคาที่คำนวณตามหลักเกณฑ์ของคณะกรรมการราคากลางตาม (1) ก่อน ถ้าไม่มีจึงใช้ราคาจากฐานข้อมูลราคาอ้างอิงของกรมบัญชีกลางหรือราคามาตรฐานของสำนักงบประมาณตาม (2) หรือ (3) และถ้าไม่มีอีกจึงใช้ราคาสืบจากท้องตลาด ราคาที่เคยซื้อหรือจ้างครั้งหลังสุดภายในสองปีงบประมาณ หรือราคาอื่นตาม (4) (5) หรือ (6) มาตรา 4
มาตรา 9 ห้ามกำหนดคุณลักษณะเฉพาะของพัสดุให้ใกล้เคียงกับยี่ห้อใดยี่ห้อหนึ่งหรือผู้ขายรายใดรายหนึ่ง เว้นแต่พัสดุนั้นมียี่ห้อเดียวหรือต้องใช้อะไหล่ของยี่ห้อใด มาตรา 11 ให้หน่วยงานของรัฐจัดทำแผนการจัดซื้อจัดจ้างประจำปีและประกาศเผยแพร่ในระบบของกรมบัญชีกลางและปิดประกาศที่หน่วยงาน มาตรา 12 ต้องบันทึกรายงานผลการพิจารณาและขั้นตอนการจัดซื้อจัดจ้างเก็บไว้อย่างเป็นระบบ และมาตรา 13 ผู้มีหน้าที่ดำเนินการต้องไม่เป็นผู้มีส่วนได้เสียกับผู้ยื่นข้อเสนอหรือคู่สัญญา ส่วนความผิดพลาดเล็กน้อยที่ไม่มีผลอย่างมีนัยสำคัญ มาตรา 14 กำหนดว่าการจัดซื้อจัดจ้างนั้นย่อมไม่เสียไป มาตรา 9มาตรา 11มาตรา 12มาตรา 13มาตรา 14
มาตรา 55 กำหนดวิธีจัดซื้อจัดจ้างพัสดุ 3 วิธี คือ (1) วิธีประกาศเชิญชวนทั่วไป (2) วิธีคัดเลือก ซึ่งต้องเชิญผู้ประกอบการที่มีคุณสมบัติตรงตามเงื่อนไขไม่น้อยกว่าสามราย และ (3) วิธีเฉพาะเจาะจง มาตรา 56 กำหนดให้เลือกใช้วิธีประกาศเชิญชวนทั่วไปก่อน เว้นแต่เข้ากรณีที่ให้ใช้วิธีคัดเลือก เช่น ประกาศเชิญชวนแล้วไม่มีผู้ยื่นข้อเสนอ พัสดุมีคุณลักษณะพิเศษหรือซับซ้อน มีความจำเป็นเร่งด่วนจากเหตุที่ไม่อาจคาดหมายได้ หรืองานจ้างซ่อมที่ต้องถอดตรวจก่อนจึงประมาณค่าซ่อมได้ หรือกรณีที่ให้ใช้วิธีเฉพาะเจาะจง เช่น วงเงินครั้งหนึ่งไม่เกินที่กำหนดในกฎกระทรวง มีผู้ประกอบการที่มีคุณสมบัติโดยตรงเพียงรายเดียว จำเป็นต้องใช้พัสดุโดยฉุกเฉินจากอุบัติภัยหรือภัยธรรมชาติ หรือเป็นที่ดินหรือสิ่งปลูกสร้างที่ต้องซื้อเฉพาะแห่ง มาตรา 55มาตรา 56
มาตรา 60 กำหนดว่าก่อนจัดจ้างงานก่อสร้าง หน่วยงานของรัฐต้องจัดให้มีแบบรูปรายการงานก่อสร้าง จะทำเองหรือจ้างออกแบบก็ได้ เว้นแต่เป็นการจ้างออกแบบรวมก่อสร้าง มาตรา 63 ให้ประกาศรายละเอียดข้อมูลราคากลางและการคำนวณราคากลางในระบบของกรมบัญชีกลาง มาตรา 64 กำหนดคุณสมบัติขั้นต่ำของผู้ยื่นข้อเสนอ เช่น ไม่เป็นบุคคลล้มละลาย ไม่อยู่ระหว่างเลิกกิจการ ไม่เป็นผู้ทิ้งงาน และมาตรา 65 กำหนดว่าการคัดเลือกข้อเสนอให้คำนึงถึงเกณฑ์ราคาและอาจใช้เกณฑ์อื่นประกอบ เช่น ต้นทุนตลอดอายุการใช้งาน มาตรฐานสินค้า บริการหลังการขาย โดยต้องประกาศเกณฑ์และน้ำหนักไว้ในประกาศเชิญชวน ถ้าใช้เกณฑ์เดียวให้ใช้เกณฑ์ราคา มาตรา 60มาตรา 63มาตรา 64มาตรา 65
มาตรา 66 ให้ประกาศผลผู้ชนะพร้อมเหตุผลในระบบของกรมบัญชีกลางและปิดประกาศที่หน่วยงาน และจะลงนามในสัญญาได้ต่อเมื่อล่วงพ้นระยะเวลาอุทธรณ์ตามมาตรา 117 และไม่มีผู้อุทธรณ์ เว้นแต่กรณีเร่งด่วนตามมาตรา 56 (1) (ค) วิธีเฉพาะเจาะจง หรือวงเงินเล็กน้อยตามกฎกระทรวง มาตรา 67 ให้หน่วยงานของรัฐยกเลิกการจัดซื้อจัดจ้างก่อนลงนามได้ เช่น ไม่ได้รับจัดสรรงบประมาณหรืองบประมาณไม่พอ ผู้ชนะมีผลประโยชน์ร่วมกันหรือสมยอมกัน หรือการทำต่อไปจะเสียหายต่อหน่วยงานหรือประโยชน์สาธารณะ โดยผู้ยื่นข้อเสนอเรียกค่าเสียหายไม่ได้ และหน่วยงานต้องแจ้งเหตุผลให้ผู้ที่มารับหรือซื้อเอกสารเชิญชวนทุกรายทราบ มาตรา 66มาตรา 67มาตรา 56มาตรา 117
มาตรา 69 กำหนดวิธีจ้างที่ปรึกษา 3 วิธี คือ ประกาศเชิญชวนทั่วไป คัดเลือก และเฉพาะเจาะจง มาตรา 70 กำหนดกรณีของแต่ละวิธี เช่น วิธีคัดเลือกใช้กับงานซับซ้อนหรือมีที่ปรึกษาจำนวนจำกัด วิธีเฉพาะเจาะจงใช้กับวงเงินไม่เกินที่กำหนดในกฎกระทรวง งานที่ต้องให้ที่ปรึกษารายเดิมทำต่อด้วยเหตุผลทางเทคนิค หรืองานเร่งด่วน มาตรา 73 กำหนดว่าที่ปรึกษาต้องขึ้นทะเบียนกับศูนย์ข้อมูลที่ปรึกษา กระทรวงการคลัง มาตรา 75 ให้พิจารณาเกณฑ์ด้านคุณภาพ ได้แก่ ผลงานและประสบการณ์ วิธีบริหารและปฏิบัติงาน จำนวนบุคลากร ประเภทที่ปรึกษาที่รัฐส่งเสริม และข้อเสนอด้านการเงิน และมาตรา 76 กำหนดว่างานประจำหรือไม่ซับซ้อนให้เลือกรายที่ผ่านเกณฑ์คุณภาพและเสนอราคาต่ำสุด งานซับซ้อนให้เลือกจากคะแนนรวมคุณภาพและราคา งานซับซ้อนมากให้เลือกจากคะแนนคุณภาพมากที่สุด มาตรา 69มาตรา 70มาตรา 73มาตรา 75มาตรา 76
มาตรา 79 กำหนดวิธีจ้างออกแบบหรือควบคุมงานก่อสร้าง 4 วิธี คือ ประกาศเชิญชวนทั่วไป คัดเลือก เฉพาะเจาะจง และประกวดแบบ มาตรา 82 ให้ใช้วิธีเฉพาะเจาะจงได้ในกรณี เช่น งานที่มีวงเงินงบประมาณค่าก่อสร้างไม่เกินที่กำหนดในกฎกระทรวง หรืองานเร่งด่วน มาตรา 87 กำหนดว่าผู้ให้บริการต้องมีใบอนุญาตประกอบวิชาชีพสถาปัตยกรรมหรือวิศวกรรม และถ้าเป็นนิติบุคคลต้องขึ้นทะเบียนกับสภาวิชาชีพนั้นด้วย มาตรา 88 ห้ามผู้ให้บริการที่เป็นคู่สัญญามีส่วนได้เสียกับผู้ประกอบการงานก่อสร้างในงานนั้น และมาตรา 90 ให้คัดเลือกผู้ให้บริการที่ได้คะแนนด้านคุณภาพมากที่สุด โดยอัตราค่าจ้างเป็นไปตามกฎกระทรวง มาตรา 79มาตรา 82มาตรา 87มาตรา 88มาตรา 90
มาตรา 93 กำหนดให้ทำสัญญาตามแบบที่คณะกรรมการนโยบายกำหนดโดยความเห็นชอบของสำนักงานอัยการสูงสุด ถ้าจำเป็นต้องร่างสัญญาใหม่ต้องส่งให้สำนักงานอัยการสูงสุดเห็นชอบก่อน มาตรา 95 กำหนดว่าสัญญาต้องมีข้อห้ามจ้างช่วง เว้นแต่จ้างช่วงบางส่วนที่ได้รับอนุญาต หากฝ่าฝืนต้องมีค่าปรับไม่น้อยกว่าร้อยละสิบของวงเงินงานที่จ้างช่วง มาตรา 96 ให้ทำข้อตกลงเป็นหนังสือแทนสัญญาตามแบบได้ เช่น จัดซื้อจัดจ้างจากหน่วยงานของรัฐ คู่สัญญาส่งมอบพัสดุได้ครบภายในห้าวันทำการ กรณีเร่งด่วนหรือฉุกเฉิน หรือวิธีเฉพาะเจาะจงวงเงินไม่เกินที่กำหนดในกฎกระทรวง และวงเงินเล็กน้อยตามกฎกระทรวงจะไม่ทำข้อตกลงเป็นหนังสือก็ได้แต่ต้องมีหลักฐาน มาตรา 97 กำหนดว่าสัญญาที่ลงนามแล้วแก้ไขไม่ได้ เว้นแต่การแก้ไขไม่ทำให้หน่วยงานเสียประโยชน์หรือเป็นประโยชน์แก่หน่วยงานหรือสาธารณะ ถ้าเพิ่มหรือลดวงเงินหรือระยะเวลาให้ตกลงพร้อมกัน และถ้าวงเงินรวมทำให้ผู้มีอำนาจอนุมัติเปลี่ยนไป ต้องให้ผู้มีอำนาจตามวงเงินรวมเป็นผู้อนุมัติ มาตรา 98 ให้เผยแพร่สาระสำคัญของสัญญาและการแก้ไขในระบบของกรมบัญชีกลาง มาตรา 93มาตรา 95มาตรา 96มาตรา 97มาตรา 98
มาตรา 100 ให้ผู้มีอำนาจแต่งตั้งคณะกรรมการตรวจรับพัสดุรับผิดชอบการบริหารสัญญาและการตรวจรับ วงเงินเล็กน้อยตามกฎกระทรวงจะแต่งตั้งบุคคลเดียวเป็นผู้ตรวจรับก็ได้ มาตรา 101 กำหนดว่างานก่อสร้างที่ต้องควบคุมงานใกล้ชิดหรือจ่ายเงินเป็นงวดตามความก้าวหน้า ต้องมีผู้ควบคุมงานที่ผู้มีอำนาจแต่งตั้ง มาตรา 102 ให้งดหรือลดค่าปรับหรือขยายเวลาได้ตามจำนวนวันที่มีเหตุเกิดขึ้นจริง เฉพาะ 4 กรณี คือ เหตุจากความผิดหรือความบกพร่องของหน่วยงานของรัฐ เหตุสุดวิสัย เหตุที่คู่สัญญาไม่ต้องรับผิดตามกฎหมาย และเหตุอื่นตามกฎกระทรวง มาตรา 103 ให้ผู้มีอำนาจบอกเลิกสัญญาได้เมื่อเชื่อได้ว่าผู้ขายหรือผู้รับจ้างไม่สามารถทำงานเสร็จภายในเวลาที่กำหนด และถ้าคู่สัญญาเห็นว่าหน่วยงานต้องชดใช้ค่าเสียหาย ให้ยื่นคำขอต่อหน่วยงาน ซึ่งต้องออกใบรับคำขอและพิจารณาโดยไม่ชักช้า มาตรา 100มาตรา 101มาตรา 102มาตรา 103
มาตรา 106 ให้หน่วยงานของรัฐประเมินผลการปฏิบัติงานของผู้ประกอบการ โดยดูความสามารถทำงานเสร็จตามสัญญาเป็นสำคัญ รายที่ไม่ผ่านเกณฑ์จะถูกระงับการยื่นข้อเสนอหรือทำสัญญาไว้ชั่วคราว มาตรา 109 กำหนดลักษณะการทิ้งงาน เช่น ได้รับคัดเลือกแล้วไม่ยอมมาทำสัญญาภายในเวลาที่กำหนด ไม่ปฏิบัติตามสัญญา ขัดขวางการแข่งขันราคาอย่างเป็นธรรม หรือผลงานของที่ปรึกษาหรือผู้ออกแบบมีข้อบกพร่องร้ายแรง โดยปลัดกระทรวงการคลังเป็นผู้สั่งให้เป็นผู้ทิ้งงานและแจ้งเวียนรายชื่อ ถ้านิติบุคคลทิ้งงานเพราะหุ้นส่วนผู้จัดการหรือกรรมการผู้จัดการ ให้สั่งบุคคลนั้นเป็นผู้ทิ้งงานด้วย มาตรา 111 ห้ามหน่วยงานของรัฐจัดซื้อจัดจ้างกับผู้ทิ้งงานจนกว่าจะถูกเพิกถอนตามมาตรา 110 และมาตรา 112 กับมาตรา 113 ให้ควบคุมดูแลพัสดุ ทั้งการเก็บ บันทึก เบิกจ่าย ยืม ตรวจสอบ บำรุงรักษา และจำหน่าย ตามระเบียบที่รัฐมนตรีกำหนด มาตรา 106มาตรา 109มาตรา 110มาตรา 111มาตรา 112มาตรา 113
มาตรา 114 ให้ผู้ยื่นข้อเสนอที่เห็นว่าหน่วยงานของรัฐไม่ปฏิบัติตามกฎหมายจนตนไม่ได้เป็นผู้ชนะมีสิทธิอุทธรณ์ แต่มาตรา 115 ห้ามอุทธรณ์เรื่องการเลือกวิธีจัดซื้อจัดจ้างหรือเกณฑ์พิจารณา และการยกเลิกการจัดซื้อจัดจ้างตามมาตรา 67 มาตรา 117 ให้ยื่นอุทธรณ์ต่อหน่วยงานของรัฐภายในเจ็ดวันทำการนับแต่วันประกาศผลในระบบของกรมบัญชีกลาง มาตรา 118 ให้หน่วยงานพิจารณาให้เสร็จภายในเจ็ดวันทำการ ถ้าไม่เห็นด้วยให้ส่งความเห็นไปยังคณะกรรมการพิจารณาอุทธรณ์ภายในสามวันทำการ และมาตรา 119 ให้คณะกรรมการพิจารณาอุทธรณ์วินิจฉัยภายในสามสิบวัน ขยายได้ไม่เกินสองครั้ง ครั้งละไม่เกินสิบห้าวัน คำวินิจฉัยเป็นที่สุด ถ้าพ้นกำหนดแล้วยังไม่เสร็จให้ยุติเรื่องและให้หน่วยงานจัดซื้อจัดจ้างต่อไป มาตรา 114มาตรา 115มาตรา 117มาตรา 118มาตรา 119มาตรา 67
มาตรา 120 กำหนดว่าเจ้าหน้าที่หรือผู้มีอำนาจหน้าที่ในการจัดซื้อจัดจ้างหรือการบริหารพัสดุ ที่ปฏิบัติหรือละเว้นการปฏิบัติหน้าที่โดยมิชอบเพื่อให้เกิดความเสียหายแก่ผู้หนึ่งผู้ใด หรือโดยทุจริต ต้องระวางโทษจำคุกตั้งแต่หนึ่งปีถึงสิบปี หรือปรับตั้งแต่สองหมื่นบาทถึงสองแสนบาท หรือทั้งจำทั้งปรับ ผู้ใช้หรือผู้สนับสนุนต้องรับโทษเช่นเดียวกัน และมาตรา 121 กำหนดว่าผู้ไม่ปฏิบัติตามคำสั่งเรียกมาชี้แจงหรือส่งเอกสารของคณะกรรมการวินิจฉัยหรือคณะกรรมการพิจารณาอุทธรณ์โดยไม่มีเหตุอันสมควร มีความผิดฐานขัดคำสั่งเจ้าพนักงานตามประมวลกฎหมายอาญา มาตรา 120มาตรา 121
มาตรา 56 กำหนดให้เลือกใช้วิธีประกาศเชิญชวนทั่วไปก่อน เว้นแต่เข้ากรณีตาม (1) ที่ให้ใช้วิธีคัดเลือก เช่น ประกาศเชิญชวนแล้วไม่มีผู้ยื่นข้อเสนอ พัสดุมีคุณลักษณะพิเศษหรือต้องระบุยี่ห้อเป็นการเฉพาะ มีความจำเป็นเร่งด่วนจากเหตุที่ไม่อาจคาดหมายได้ หรือกรณีตาม (2) ที่ให้ใช้วิธีเฉพาะเจาะจง เช่น วงเงินครั้งหนึ่งไม่เกินที่กำหนดในกฎกระทรวง มีผู้ประกอบการที่มีคุณสมบัติโดยตรงเพียงรายเดียว หรือจำเป็นต้องใช้พัสดุโดยฉุกเฉินจากอุบัติภัยหรือภัยธรรมชาติ มาตรา 56
มาตรา 4 กำหนดลำดับไว้ 6 แหล่ง คือ (1) ราคาที่คำนวณตามหลักเกณฑ์ของคณะกรรมการราคากลาง (2) ราคาจากฐานข้อมูลราคาอ้างอิงของกรมบัญชีกลาง (3) ราคามาตรฐานของสำนักงบประมาณหรือหน่วยงานกลางอื่น (4) ราคาสืบจากท้องตลาด (5) ราคาที่เคยซื้อหรือจ้างครั้งหลังสุดภายในสองปีงบประมาณ (6) ราคาอื่นตามหลักเกณฑ์ของหน่วยงานนั้น ถ้ามีราคาตาม (1) ให้ใช้ก่อน ถ้าไม่มีให้ใช้ (2) หรือ (3) และถ้าไม่มีทั้งสามแหล่งจึงใช้ (4) (5) หรือ (6) โดยคำนึงถึงประโยชน์ของหน่วยงานของรัฐเป็นสำคัญ มาตรา 4
มาตรา 66 กำหนดว่าลงนามได้ต่อเมื่อล่วงพ้นระยะเวลาอุทธรณ์และไม่มีผู้ใดอุทธรณ์ ซึ่งมาตรา 117 ให้ยื่นอุทธรณ์ภายในเจ็ดวันทำการนับแต่วันประกาศผลในระบบของกรมบัญชีกลาง ถ้ามีการอุทธรณ์ต้องรอจนคณะกรรมการพิจารณาอุทธรณ์แจ้งให้ทำต่อได้ ยกเว้นการจัดซื้อจัดจ้างเร่งด่วนตามมาตรา 56 (1) (ค) วิธีเฉพาะเจาะจง หรือวงเงินเล็กน้อยตามกฎกระทรวง ที่ไม่ต้องรอ มาตรา 66มาตรา 117
มาตรา 95 กำหนดว่าสัญญาที่ทำในราชอาณาจักรต้องมีข้อตกลงห้ามคู่สัญญาจ้างช่วงให้ผู้อื่นทำอีกทอดหนึ่ง ไม่ว่าทั้งหมดหรือบางส่วน เว้นแต่การจ้างช่วงบางส่วนที่ได้รับอนุญาตจากหน่วยงานของรัฐที่เป็นคู่สัญญาแล้ว ถ้าฝ่าฝืน สัญญาต้องกำหนดค่าปรับไม่น้อยกว่าร้อยละสิบของวงเงินของงานที่จ้างช่วง มาตรา 95
มาตรา 102 ให้อยู่ในดุลพินิจของผู้มีอำนาจที่จะงดหรือลดค่าปรับหรือขยายเวลาได้ตามจำนวนวันที่มีเหตุเกิดขึ้นจริง เฉพาะ 4 กรณี คือ (1) เหตุจากความผิดหรือความบกพร่องของหน่วยงานของรัฐ (2) เหตุสุดวิสัย (3) เหตุจากพฤติการณ์ที่คู่สัญญาไม่ต้องรับผิดตามกฎหมาย (4) เหตุอื่นตามที่กำหนดในกฎกระทรวง หลักเกณฑ์และวิธีการเป็นไปตามระเบียบที่รัฐมนตรีกำหนด มาตรา 102
มาตรา 87 กำหนดว่าผู้ให้บริการต้องมีใบอนุญาตประกอบวิชาชีพสถาปัตยกรรมหรือวิศวกรรม แล้วแต่กรณี และถ้าเป็นนิติบุคคลต้องขึ้นทะเบียนไว้กับสภาวิชาชีพนั้นด้วย มาตรา 88 กำหนดว่าผู้ให้บริการที่เป็นคู่สัญญาต้องไม่มีส่วนได้เสียกับผู้ประกอบการงานก่อสร้างในงานนั้น และมาตรา 109 (5) ถือว่าการไม่ปฏิบัติตามมาตรา 88 เป็นการทิ้งงาน มาตรา 87มาตรา 88มาตรา 109
พระราชบัญญัติ
การจัดซื้อจัดจ้างและการบริหารพัสดุภาครัฐ
พ.ศ. 2560
คำอธิบายในหน้านี้จัดทำโดยทีมโยธาไทยจากตัวบทที่มีในระบบเท่านั้น ระบุเลขมาตรากำกับทุกข้อเพื่อให้ตรวจสอบกลับได้ — เป็นเครื่องมือช่วยอ่าน ไม่ใช่คำปรึกษากฎหมาย · ปรับปรุง 25 กันยายน 2569