กำหนดว่าเจ้าหน้าที่ทำละเมิดในหน้าที่แล้วใครต้องรับผิด หน่วยงานไล่เบี้ยได้เมื่อใด และผู้เสียหายเรียกค่าสินไหมอย่างไร
มาตรา 4 กำหนดว่า "เจ้าหน้าที่" คือ ข้าราชการ พนักงาน ลูกจ้าง หรือผู้ปฏิบัติงานประเภทอื่น ไม่ว่าจะแต่งตั้งในฐานะกรรมการหรือฐานะอื่นใด ส่วน "หน่วยงานของรัฐ" ครอบคลุมกระทรวง ทบวง กรม ราชการส่วนภูมิภาค ราชการส่วนท้องถิ่น และรัฐวิสาหกิจที่ตั้งขึ้นโดยพระราชบัญญัติหรือพระราชกฤษฎีกา รวมถึงหน่วยงานอื่นของรัฐที่มีพระราชกฤษฎีกากำหนด มาตรา 4
มาตรา 5 กำหนดว่าหน่วยงานของรัฐต้องรับผิดต่อผู้เสียหายในผลแห่งละเมิดที่เจ้าหน้าที่ของตนกระทำในการปฏิบัติหน้าที่ ผู้เสียหายฟ้องหน่วยงานได้โดยตรง แต่จะฟ้องเจ้าหน้าที่ไม่ได้ ถ้าเจ้าหน้าที่ไม่ได้สังกัดหน่วยงานใด ให้ถือว่ากระทรวงการคลังเป็นหน่วยงานที่ต้องรับผิด ส่วนมาตรา 6 กำหนดว่าถ้าการละเมิดไม่ใช่การกระทำในการปฏิบัติหน้าที่ เจ้าหน้าที่ต้องรับผิดเป็นการเฉพาะตัว ผู้เสียหายฟ้องเจ้าหน้าที่ได้โดยตรง แต่จะฟ้องหน่วยงานของรัฐไม่ได้ มาตรา 5มาตรา 6
มาตรา 7 กำหนดว่าในคดีที่ผู้เสียหายฟ้องหน่วยงานของรัฐหรือฟ้องเจ้าหน้าที่ ฝ่ายที่ถูกฟ้องมีสิทธิขอให้ศาลเรียกอีกฝ่ายเข้ามาเป็นคู่ความในคดี ถ้าศาลยกฟ้องเพราะผู้ที่ถูกฟ้องไม่ใช่ผู้ต้องรับผิด ให้ขยายอายุความฟ้องผู้ที่ต้องรับผิดซึ่งไม่ได้ถูกเรียกเข้ามาในคดีออกไปถึง 6 เดือนนับแต่วันที่คำพิพากษาถึงที่สุด มาตรา 7
มาตรา 8 กำหนดว่าเมื่อหน่วยงานของรัฐต้องใช้ค่าสินไหมทดแทนแก่ผู้เสียหาย หน่วยงานมีสิทธิเรียกให้เจ้าหน้าที่ผู้ทำละเมิดชดใช้ได้ ก็ต่อเมื่อเจ้าหน้าที่กระทำไปด้วยความจงใจหรือประมาทเลินเล่ออย่างร้ายแรง จำนวนที่เรียกให้คำนึงถึงระดับความร้ายแรงของการกระทำและความเป็นธรรมในแต่ละกรณี ไม่ต้องให้ใช้เต็มจำนวนก็ได้ ถ้าการละเมิดเกิดจากความผิดหรือความบกพร่องของหน่วยงานหรือระบบการดำเนินงานส่วนรวม ให้หักส่วนนั้นออกด้วย และถ้าเจ้าหน้าที่หลายคนร่วมกันทำละเมิด ไม่ให้นำหลักลูกหนี้ร่วมมาใช้ แต่ละคนรับผิดเฉพาะส่วนของตนเท่านั้น มาตรา 8
มาตรา 9 กำหนดว่าเมื่อหน่วยงานของรัฐหรือเจ้าหน้าที่ได้ใช้ค่าสินไหมทดแทนแก่ผู้เสียหายแล้ว สิทธิเรียกให้อีกฝ่ายชดใช้แก่ตนมีอายุความ 1 ปีนับแต่วันที่ได้ใช้ค่าสินไหมทดแทนนั้น ส่วนมาตรา 10 กำหนดว่ากรณีเจ้าหน้าที่ทำละเมิดต่อหน่วยงานของรัฐ ถ้าเป็นการกระทำในการปฏิบัติหน้าที่ให้นำมาตรา 8 มาใช้โดยอนุโลม ถ้าไม่ใช่ให้บังคับตามประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ โดยสิทธิเรียกร้องมีอายุความ 2 ปีนับแต่วันที่หน่วยงานรู้ถึงการละเมิดและรู้ตัวเจ้าหน้าที่ผู้ต้องชดใช้ แต่ถ้าหน่วยงานเห็นว่าเจ้าหน้าที่ไม่ต้องรับผิดและกระทรวงการคลังตรวจสอบแล้วเห็นว่าต้องรับผิด อายุความเป็น 1 ปีนับแต่วันที่หน่วยงานมีคำสั่งตามความเห็นของกระทรวงการคลัง มาตรา 9มาตรา 10
มาตรา 11 กำหนดว่าผู้เสียหายที่เห็นว่าหน่วยงานของรัฐต้องรับผิดตามมาตรา 5 จะยื่นคำขอต่อหน่วยงานให้พิจารณาชดใช้ค่าสินไหมทดแทนก็ได้ หน่วยงานต้องออกใบรับคำขอไว้เป็นหลักฐาน และพิจารณาให้แล้วเสร็จภายใน 180 วัน ถ้าไม่ทันต้องรายงานรัฐมนตรีเจ้าสังกัดเพื่อขออนุมัติขยายเวลา ซึ่งขยายได้อีกไม่เกิน 180 วัน เมื่อหน่วยงานมีคำสั่งแล้ว ถ้าผู้เสียหายไม่พอใจ มีสิทธิร้องทุกข์ต่อคณะกรรมการวินิจฉัยร้องทุกข์ภายใน 90 วันนับแต่วันที่ได้รับแจ้งผล และมาตรา 14 กำหนดว่าเมื่อจัดตั้งศาลปกครองแล้ว สิทธิร้องทุกข์นี้ให้ถือเป็นสิทธิฟ้องคดีต่อศาลปกครอง มาตรา 11มาตรา 14
มาตรา 12 กำหนดว่ากรณีเจ้าหน้าที่ต้องชดใช้ค่าสินไหมทดแทนตามมาตรา 8 หรือมาตรา 10 ประกอบมาตรา 8 หน่วยงานของรัฐที่เสียหายมีอำนาจออกคำสั่งเรียกให้เจ้าหน้าที่ผู้นั้นชำระเงินภายในเวลาที่กำหนด และมาตรา 13 กำหนดให้คณะรัฐมนตรีจัดให้มีระเบียบเพื่อให้เจ้าหน้าที่ที่ต้องรับผิดสามารถผ่อนชำระได้ โดยคำนึงถึงรายได้ ฐานะ ครอบครัวและความรับผิดชอบ และพฤติการณ์แห่งกรณี มาตรา 12มาตรา 13
ถ้าเป็นการกระทำในการปฏิบัติหน้าที่ มาตรา 5 กำหนดว่าฟ้องหน่วยงานของรัฐได้โดยตรง แต่จะฟ้องเจ้าหน้าที่ไม่ได้ ถ้าไม่ใช่การกระทำในการปฏิบัติหน้าที่ มาตรา 6 กำหนดว่าฟ้องเจ้าหน้าที่ได้โดยตรง แต่จะฟ้องหน่วยงานของรัฐไม่ได้ มาตรา 5มาตรา 6
มาตรา 8 กำหนดว่าหน่วยงานของรัฐเรียกให้เจ้าหน้าที่ชดใช้ได้เฉพาะเมื่อเจ้าหน้าที่กระทำด้วยความจงใจหรือประมาทเลินเล่ออย่างร้ายแรงเท่านั้น และแม้จะเรียกได้ ก็ให้คำนึงถึงระดับความร้ายแรงและความเป็นธรรม ไม่ต้องให้ใช้เต็มจำนวนก็ได้ รวมทั้งต้องหักส่วนที่เกิดจากความบกพร่องของหน่วยงานหรือระบบงานออกด้วย มาตรา 8
มาตรา 8 กำหนดว่ากรณีการละเมิดเกิดจากเจ้าหน้าที่หลายคน ไม่ให้นำหลักเรื่องลูกหนี้ร่วมมาใช้บังคับ เจ้าหน้าที่แต่ละคนต้องรับผิดใช้ค่าสินไหมทดแทนเฉพาะส่วนของตนเท่านั้น มาตรา 8
มาตรา 9 กำหนดอายุความ 1 ปีนับแต่วันที่หน่วยงานของรัฐได้ใช้ค่าสินไหมทดแทนแก่ผู้เสียหาย ส่วนกรณีเจ้าหน้าที่ทำละเมิดต่อหน่วยงานของรัฐเอง มาตรา 10 กำหนดอายุความ 2 ปีนับแต่วันที่หน่วยงานรู้ถึงการละเมิดและรู้ตัวเจ้าหน้าที่ผู้ต้องชดใช้ และถ้ากระทรวงการคลังตรวจสอบแล้วเห็นต่างจากหน่วยงานว่าเจ้าหน้าที่ต้องรับผิด อายุความเป็น 1 ปีนับแต่วันที่หน่วยงานมีคำสั่งตามความเห็นของกระทรวงการคลัง มาตรา 9มาตรา 10
พระราชบัญญัติ
ความรับผิดทางละเมิดของเจ้าหน้าที่
พ.ศ. 2539
คำอธิบายในหน้านี้จัดทำโดยทีมโยธาไทยจากตัวบทที่มีในระบบเท่านั้น ระบุเลขมาตรากำกับทุกข้อเพื่อให้ตรวจสอบกลับได้ — เป็นเครื่องมือช่วยอ่าน ไม่ใช่คำปรึกษากฎหมาย · ปรับปรุง 25 กันยายน 2569