กฎหมายจัดตั้งสภาตำบลและ อบต. กำหนดโครงสร้างสภา อบต. และนายก อบต. หน้าที่ของ อบต. ข้อบัญญัติ งบประมาณ รายได้ และการกำกับดูแลโดยนายอำเภอ
มาตรา 43 กำหนดว่า อบต. มีฐานะเป็นนิติบุคคลและเป็นราชการบริหารส่วนท้องถิ่น มาตรา 44 กำหนดว่า อบต. ประกอบด้วยสภา อบต. และนายก อบต. มาตรา 42 กำหนดว่าอาจจัดตั้ง อบต. ขึ้นเป็นเทศบาลได้โดยประกาศกระทรวงมหาดไทย เมื่อจัดตั้งแล้วให้บรรดางบประมาณ ทรัพย์สิน สิทธิ หนี้ พนักงานส่วนตำบลและลูกจ้างโอนไปเป็นของเทศบาล และข้อบัญญัติเดิมยังใช้ได้ชั่วคราวจนกว่าจะตราเทศบัญญัติใหม่ มาตรา 42มาตรา 43มาตรา 44
มาตรา 45 กำหนดให้สภา อบต. ประกอบด้วยสมาชิกเขตเลือกตั้งละ 1 คน โดยถือเขตหมู่บ้านเป็นเขตเลือกตั้ง เว้นแต่หมู่บ้านใดมีราษฎรไม่ถึง 25 คน ให้รวมกับหมู่บ้านที่มีพื้นที่ติดต่อกัน อายุของสภา อบต. คราวละ 4 ปีนับแต่วันเลือกตั้ง มาตรา 45/1 กำหนดว่า อบต. ที่มีเขตเลือกตั้งไม่ถึง 6 เขต ให้สภามีสมาชิก 6 คน เช่น มี 1 เขต ให้มีสมาชิก 6 คน มี 2 เขต ให้มีเขตละ 3 คน มี 3 เขต ให้มีเขตละ 2 คน มาตรา 45มาตรา 45 1
มาตรา 46 กำหนดให้สภา อบต. มีอำนาจหน้าที่ให้ความเห็นชอบแผนพัฒนา อบต. พิจารณาและให้ความเห็นชอบร่างข้อบัญญัติ อบต. ร่างข้อบัญญัติงบประมาณรายจ่ายประจำปีและเพิ่มเติม และควบคุมการปฏิบัติงานของนายก อบต. ให้เป็นไปตามกฎหมาย นโยบาย แผนพัฒนา ข้อบัญญัติ ระเบียบ และข้อบังคับของทางราชการ มาตรา 46
มาตรา 47 ตรี กำหนดเหตุสิ้นสุดสมาชิกภาพ เช่น ครบอายุสภาหรือยุบสภา ตาย ลาออกโดยยื่นหนังสือต่อนายอำเภอ ขาดประชุมสภา 3 ครั้งติดต่อกันโดยไม่มีเหตุอันสมควร ไม่อยู่ประจำในเขตเลือกตั้งติดต่อกันเกิน 6 เดือน มีส่วนได้เสียในสัญญาหรือกิจการที่ทำกับ อบต. หรือสภามีมติให้พ้นจากตำแหน่งด้วยคะแนนไม่น้อยกว่าสามในสี่ของสมาชิกทั้งหมดเท่าที่มีอยู่ กรณีมีข้อสงสัย ให้นายอำเภอสอบสวนให้เสร็จภายใน 60 วัน และวินิจฉัยภายใน 30 วันนับแต่สอบสวนเสร็จ มาตรา 47 ตรี
มาตรา 48 กำหนดให้สภา อบต. มีประธานสภาและรองประธานสภาคนหนึ่งซึ่งเลือกจากสมาชิก โดยนายอำเภอแต่งตั้งตามมติของสภา มาตรา 49 ให้ดำรงตำแหน่งจนครบอายุของสภาหรือมีการยุบสภา มาตรา 51 กำหนดว่าถ้าตำแหน่งว่างลงเพราะเหตุอื่นนอกจากครบวาระ ให้เลือกแทนภายใน 15 วัน มาตรา 57 ให้สภาเลือกปลัด อบต. หรือสมาชิกสภาคนหนึ่งเป็นเลขานุการสภา รับผิดชอบงานธุรการและจัดการประชุม มาตรา 48มาตรา 49มาตรา 51มาตรา 57
มาตรา 53 กำหนดให้ในปีหนึ่งมีสมัยประชุมสามัญ 2 สมัยหรือหลายสมัยแล้วแต่สภากำหนด แต่ต้องไม่เกิน 4 สมัย นายอำเภอต้องกำหนดให้ประชุมสภาครั้งแรกภายใน 15 วันนับแต่วันประกาศผลการเลือกตั้ง สมัยประชุมสามัญสมัยหนึ่งไม่เกิน 15 วัน ถ้าจะขยายต้องได้รับอนุญาตจากนายอำเภอ มาตรา 55 กำหนดว่าประธานสภา นายก อบต. หรือสมาชิกไม่น้อยกว่ากึ่งหนึ่ง อาจยื่นคำร้องต่อนายอำเภอขอเปิดประชุมวิสามัญ ซึ่งมีกำหนดไม่เกิน 15 วัน มาตรา 56 กำหนดองค์ประชุมไม่น้อยกว่ากึ่งหนึ่งของสมาชิกทั้งหมดเท่าที่มีอยู่ มาตรา 53มาตรา 54มาตรา 55มาตรา 56
มาตรา 58 กำหนดให้ อบต. มีนายก อบต. คนหนึ่งซึ่งมาจากการเลือกตั้งโดยตรงของประชาชน มาตรา 58/1 กำหนดว่าผู้สมัครต้องมีอายุไม่ต่ำกว่า 35 ปีนับถึงวันเลือกตั้ง และสำเร็จการศึกษาไม่ต่ำกว่ามัธยมศึกษาตอนปลายหรือเทียบเท่า หรือเคยเป็นสมาชิกสภาตำบล สมาชิกสภาท้องถิ่น ผู้บริหารท้องถิ่น หรือสมาชิกรัฐสภา มาตรา 58/2 กำหนดวาระคราวละ 4 ปี และดำรงตำแหน่งติดต่อกันเกิน 2 วาระไม่ได้ มาตรา 58/3 ให้นายกแต่งตั้งรองนายกซึ่งมิใช่สมาชิกสภาได้ไม่เกิน 2 คน และเลขานุการนายกคนหนึ่งซึ่งมิได้เป็นสมาชิกสภาหรือเจ้าหน้าที่ของรัฐ มาตรา 58มาตรา 58 1มาตรา 58 2มาตรา 58 3
มาตรา 58/5 กำหนดว่าก่อนนายก อบต. เข้ารับหน้าที่ ให้ประธานสภาเรียกประชุมสภาเพื่อให้นายกแถลงนโยบายโดยไม่มีการลงมติ ภายใน 30 วันนับแต่วันประกาศผลการเลือกตั้งนายก โดยต้องจัดทำนโยบายเป็นลายลักษณ์อักษรแจกสมาชิกทุกคนที่มาประชุม และให้นายกจัดทำรายงานแสดงผลการปฏิบัติงานตามนโยบายต่อสภาเป็นประจำทุกปี ทั้งคำแถลงและรายงานให้ประกาศไว้โดยเปิดเผย ณ ที่ทำการ อบต. มาตรา 58 5
มาตรา 59 กำหนดอำนาจหน้าที่ของนายก อบต. เช่น กำหนดนโยบาย สั่ง อนุญาต และอนุมัติเกี่ยวกับราชการของ อบต. แต่งตั้งและถอดถอนรองนายกและเลขานุการนายก และรักษาการให้เป็นไปตามข้อบัญญัติ มาตรา 60 ให้นายกเป็นผู้บังคับบัญชาพนักงานส่วนตำบลและลูกจ้าง ถ้านายกไม่อาจปฏิบัติหน้าที่ได้ ให้รองนายกตามลำดับที่แต่งตั้งไว้เป็นผู้รักษาราชการแทน ถ้าไม่มีให้ปลัด อบต. รักษาราชการแทน นายกอาจมอบอำนาจโดยทำเป็นหนังสือให้รองนายกปฏิบัติราชการแทนได้ แต่ถ้ามอบให้ปลัดหรือรองปลัด ให้ทำเป็นคำสั่งและประกาศให้ประชาชนทราบ มาตรา 60/1 ให้มีปลัด อบต. คนหนึ่งเป็นผู้บังคับบัญชาพนักงานรองจากนายก และรับผิดชอบควบคุมดูแลราชการประจำ มาตรา 59มาตรา 60มาตรา 60 1
มาตรา 64/2 กำหนดว่านายก อบต. รองนายก และเลขานุการนายก ต้องไม่ดำรงตำแหน่งหรือปฏิบัติหน้าที่อื่นในส่วนราชการ หน่วยงานของรัฐ หรือรัฐวิสาหกิจ (เว้นแต่ตำแหน่งตามกฎหมาย) ต้องไม่รับเงินหรือประโยชน์พิเศษจากหน่วยงานดังกล่าว และต้องไม่เป็นผู้มีส่วนได้เสียในสัญญาหรือกิจการที่ทำกับหรือให้แก่ อบต. นั้น หรือกับ อปท. อื่นโดยมีพฤติการณ์ต่างตอบแทน ไม่ว่าทางตรงหรือทางอ้อม โดยข้อห้ามเรื่องส่วนได้เสียในสัญญาให้ใช้กับสมาชิกสภา อบต. ด้วยโดยอนุโลม มาตรา 64 กำหนดว่าการฝ่าฝืนมาตรา 64/2 เป็นเหตุให้นายกพ้นจากตำแหน่ง มาตรา 64มาตรา 64 2
มาตรา 66 กำหนดให้ อบต. มีอำนาจหน้าที่พัฒนาตำบลทั้งด้านเศรษฐกิจ สังคม และวัฒนธรรม มาตรา 67 กำหนดหน้าที่ต้องทำ เช่น จัดให้มีและบำรุงรักษาทางน้ำและทางบก รักษาความสะอาดของถนน ทางน้ำ ทางเดิน และที่สาธารณะ กำจัดมูลฝอยและสิ่งปฏิกูล ป้องกันและระงับโรคติดต่อ ป้องกันและบรรเทาสาธารณภัย และคุ้มครองดูแลทรัพยากรธรรมชาติและสิ่งแวดล้อม มาตรา 68 กำหนดกิจการที่อาจทำ เช่น ให้มีน้ำเพื่อการอุปโภค บริโภค และการเกษตร ไฟฟ้าหรือแสงสว่าง ทางระบายน้ำ สถานที่ประชุม การกีฬา สวนสาธารณะ ตลาด ท่าเทียบเรือ การท่องเที่ยว และการผังเมือง มาตรา 66มาตรา 67มาตรา 68
มาตรา 71 ให้ อบต. ออกข้อบัญญัติได้เท่าที่ไม่ขัดหรือแย้งต่อกฎหมาย และจะกำหนดค่าธรรมเนียมกับค่าปรับเป็นพินัยได้ไม่เกิน 1000 บาท เว้นแต่มีกฎหมายบัญญัติเป็นอย่างอื่น ร่างข้อบัญญัติเสนอได้โดยนายก อบต. สมาชิกสภา หรือราษฎรตามกฎหมายว่าด้วยการเข้าชื่อเสนอข้อบัญญัติท้องถิ่น เมื่อสภาและนายอำเภอเห็นชอบแล้วให้นายกลงชื่อและประกาศใช้ ถ้านายอำเภอไม่เห็นชอบต้องส่งคืนสภาภายใน 15 วัน ถ้าไม่ส่งคืนภายในกำหนดให้ถือว่าเห็นชอบ สภาต้องยืนยันร่างเดิมด้วยคะแนนไม่น้อยกว่าสองในสามภายใน 30 วัน มิฉะนั้นร่างตกไป มาตรา 71
มาตรา 87 กำหนดว่างบประมาณรายจ่ายประจำปีและเพิ่มเติมให้จัดทำเป็นข้อบัญญัติ อบต. และเสนอได้แต่โดยนายก อบต. สภาต้องพิจารณาให้เสร็จภายใน 60 วันนับแต่วันที่ได้รับร่าง ถ้าไม่เสร็จให้ถือว่าสภาเห็นชอบตามที่นายกเสนอ เมื่อสภาเห็นชอบแล้วให้เสนอนายอำเภออนุมัติภายใน 15 วัน ถ้านายอำเภอไม่อนุมัติต้องแจ้งเหตุผลและส่งคืน ถ้าพิจารณาไม่เสร็จให้ถือว่าอนุมัติ กรณีสภายืนยันร่างเดิม นายอำเภอต้องส่งผู้ว่าราชการจังหวัดภายใน 15 วัน และผู้ว่าราชการจังหวัดพิจารณาภายใน 15 วัน สมาชิกสภาแปรญัตติเพิ่มรายการหรือจำนวนเงินไม่ได้ ทำได้เฉพาะลดหรือตัดทอนรายจ่าย ถ้าข้อบัญญัติงบประมาณออกไม่ทันปีใหม่ ให้ใช้ข้อบัญญัติปีที่แล้วไปพลางก่อน มาตรา 87
มาตรา 87/1 กำหนดว่าถ้าสภา อบต. ไม่รับหลักการร่างข้อบัญญัติงบประมาณรายจ่าย ให้นายอำเภอตั้งคณะกรรมการ 7 คน ประกอบด้วยสมาชิกสภาที่สภาเสนอ 3 คน บุคคลที่นายกเสนอ 3 คน ตั้งภายใน 7 วันนับแต่วันที่สภามีมติไม่รับหลักการ และให้กรรมการ 6 คนเสนอประธานกรรมการภายใน 7 วัน คณะกรรมการต้องพิจารณาให้เสร็จภายใน 15 วัน แล้วนายกต้องเสนอร่างต่อสภาภายใน 7 วันนับแต่ได้รับจากนายอำเภอ มาตรา 87/2 ให้สภาพิจารณาให้เสร็จภายใน 30 วัน ถ้าไม่เสร็จหรือไม่เห็นชอบ ร่างตกไป ให้ใช้ข้อบัญญัติงบประมาณปีที่แล้วไปพลางก่อน และให้นายอำเภอเสนอผู้ว่าราชการจังหวัดให้ยุบสภา อบต. มาตรา 87 1มาตรา 87 2
มาตรา 74 กำหนดให้ภาษีบำรุงท้องที่ ภาษีโรงเรือนและที่ดิน ภาษีป้าย และอากรการฆ่าสัตว์ที่จัดเก็บในเขต อบต. เป็นรายได้ของ อบต. มาตรา 82 กำหนดรายได้อื่น เช่น รายได้จากทรัพย์สิน สาธารณูปโภค กิจการพาณิชย์ ค่าธรรมเนียม ค่าใบอนุญาต ค่าปรับ และเงินอุดหนุนจากรัฐบาล มาตรา 83 ให้ อบต. กู้เงินจากกระทรวง ทบวง กรม องค์การ หรือนิติบุคคลได้เมื่อได้รับอนุญาตจากสภา อบต. ตามระเบียบของกระทรวงมหาดไทย มาตรา 85 กำหนดประเภทรายจ่าย เช่น เงินเดือน ค่าจ้าง ค่าใช้สอย ค่าวัสดุ ค่าครุภัณฑ์ ค่าที่ดินและสิ่งก่อสร้าง ค่าสาธารณูปโภค และเงินอุดหนุนหน่วยงานอื่น มาตรา 74มาตรา 82มาตรา 83มาตรา 85
มาตรา 90 ให้นายอำเภอมีอำนาจกำกับดูแล อบต. เรียกสมาชิกสภา นายก รองนายก เลขานุการนายก พนักงานส่วนตำบล และลูกจ้างมาชี้แจงหรือสอบสวน เรียกรายงานและเอกสารมาตรวจสอบ และสั่งเพิกถอนหรือระงับการปฏิบัติที่อาจก่อความเสียหายได้ ผู้ได้รับคำสั่งอุทธรณ์ต่อผู้ว่าราชการจังหวัดได้ภายใน 15 วัน และผู้ว่าราชการจังหวัดต้องวินิจฉัยภายใน 30 วัน มาตรา 90/1 กำหนดว่าถ้านายก รองนายก ประธานสภา หรือรองประธานสภาจงใจทอดทิ้งหรือละเลยหน้าที่จนเสียหายร้ายแรง ให้นายอำเภอตั้งคณะกรรมการสอบสวนซึ่งต้องเสร็จภายใน 60 วัน ขยายได้อีกไม่เกิน 30 วัน และอาจสั่งให้หยุดปฏิบัติหน้าที่ระหว่างรอผลได้ มาตรา 92 กำหนดว่าถ้าผลสอบสวนพบว่ากระทำผิด ให้นายอำเภอรายงานผู้ว่าราชการจังหวัดสั่งให้พ้นจากตำแหน่งภายใน 30 วันนับแต่วันที่ได้รับรายงาน มาตรา 90มาตรา 90 1มาตรา 92
พระราชบัญญัตินี้ไม่มีบทกำหนดโทษต่อบุคคลทั่วไปโดยตรง แต่มาตรา 71 ให้ อบต. กำหนดให้ผู้ฝ่าฝืนข้อบัญญัติมีความผิดทางพินัยและต้องชำระค่าปรับเป็นพินัยได้ไม่เกิน 1000 บาท เว้นแต่มีกฎหมายบัญญัติเป็นอย่างอื่น และมาตรา 65 ให้นายก อบต. รองนายก ปลัด อบต. และพนักงานส่วนตำบลที่นายกแต่งตั้ง มีอำนาจเปรียบเทียบคดีละเมิดข้อบัญญัติได้ เมื่อชำระค่าปรับตามที่เปรียบเทียบภายใน 30 วันให้ถือว่าคดีเลิกกัน มาตรา 65มาตรา 71
มาตรา 58/7 กำหนดว่าสมาชิกไม่น้อยกว่าหนึ่งในสามของจำนวนสมาชิกทั้งหมดเท่าที่มีอยู่มีสิทธิเข้าชื่อเสนอญัตติขอเปิดอภิปรายทั่วไปเพื่อให้นายกแถลงข้อเท็จจริงหรือแสดงความคิดเห็น โดยไม่มีการลงมติ ให้ยื่นต่อประธานสภา และประธานสภาต้องกำหนดวันอภิปรายไม่เร็วกว่า 5 วันและไม่ช้ากว่า 15 วันนับแต่วันที่ได้รับญัตติ การขอเปิดอภิปรายทั่วไปทำได้ครั้งเดียวในสมัยประชุมสามัญสมัยหนึ่ง มาตรา 58 7
มาตรา 58/6 กำหนดว่านายก อบต. รองนายก หรือผู้ซึ่งนายกมอบหมาย มีสิทธิเข้าประชุมสภา อบต. และมีสิทธิแถลงข้อเท็จจริงหรือแสดงความคิดเห็นเกี่ยวกับงานในหน้าที่ต่อที่ประชุม แต่ไม่มีสิทธิออกเสียงลงคะแนน มาตรา 56/1 กำหนดว่าสมาชิกสภามีสิทธิตั้งกระทู้ถามนายกหรือรองนายกในเรื่องที่เกี่ยวกับงานในหน้าที่ได้ มาตรา 56 1มาตรา 58 6
มาตรา 64 วรรคท้าย กำหนดว่าในระหว่างที่ไม่มีนายก อบต. ให้ปลัด อบต. ปฏิบัติหน้าที่ของนายก อบต. เท่าที่จำเป็นได้เป็นการชั่วคราวจนถึงวันประกาศผลการเลือกตั้งนายก อบต. มาตรา 64
มาตรา 85 กำหนดว่าการจ่ายเงินของ อบต. หรือเงินของกิจการที่ อบต. เป็นเจ้าของหรือถือหุ้น เพื่อการฝึกอบรมหรือดูงานในต่างประเทศของนายก อบต. รองนายก เลขานุการนายก ประธานสภา รองประธานสภา หรือสมาชิกสภา อบต. จะกระทำมิได้ เว้นแต่มีข้อตกลงหรือความร่วมมือกับหน่วยงานในต่างประเทศ หรือเป็นการฝึกอบรมที่จัดโดยหน่วยงานของรัฐ ตามที่กระทรวงมหาดไทยประกาศกำหนด มาตรา 85
มาตรา 73 กำหนดว่า อบต. อาจทำกิจการนอกเขต หรือร่วมกับสภาตำบล อบต. อบจ. หรือหน่วยการบริหารราชการส่วนท้องถิ่นอื่นได้ เมื่อได้รับความยินยอมจากหน่วยงานที่เกี่ยวข้อง และกิจการนั้นจำเป็นต้องทำและเกี่ยวเนื่องกับกิจการที่อยู่ในอำนาจหน้าที่ของตน มาตรา 73
มาตรา 91 กำหนดว่าผู้ว่าราชการจังหวัดมีอำนาจยุบสภา อบต. โดยต้องแสดงเหตุผลไว้ในคำสั่ง และเมื่อมีการยุบสภาหรือถือว่ามีการยุบสภา อบต. ให้มีการเลือกตั้งสมาชิกสภา อบต. ขึ้นใหม่ภายใน 45 วัน มาตรา 91
พระราชบัญญัติ
สภาตำบลและองค์การบริหารส่วนตำบล
พ.ศ. 2537
คำอธิบายในหน้านี้จัดทำโดยทีมโยธาไทยจากตัวบทที่มีในระบบเท่านั้น ระบุเลขมาตรากำกับทุกข้อเพื่อให้ตรวจสอบกลับได้ — เป็นเครื่องมือช่วยอ่าน ไม่ใช่คำปรึกษากฎหมาย · ปรับปรุง 25 กันยายน 2569