กฎหมายจัดตั้งเทศบาล กำหนดโครงสร้างสภาเทศบาลและนายกเทศมนตรี หน้าที่ของเทศบาล การตราเทศบัญญัติ การคลัง และการกำกับดูแล
มาตรา 9 กำหนดว่าเทศบาลตำบล ได้แก่ ท้องถิ่นที่มีประกาศกระทรวงมหาดไทยยกฐานะขึ้นเป็นเทศบาลตำบล มาตรา 10 กำหนดว่าเทศบาลเมือง ได้แก่ ท้องถิ่นอันเป็นที่ตั้งศาลากลางจังหวัด หรือท้องถิ่นชุมนุมชนที่มีราษฎรตั้งแต่ 10000 คนขึ้นไปและมีรายได้พอควร มาตรา 11 กำหนดว่าเทศบาลนคร ได้แก่ ท้องถิ่นชุมนุมชนที่มีราษฎรตั้งแต่ 50000 คนขึ้นไปและมีรายได้พอควร ทั้งหมดต้องมีประกาศกระทรวงมหาดไทยยกฐานะและระบุชื่อกับเขตเทศบาลไว้ด้วย มาตรา 9มาตรา 10มาตรา 11
มาตรา 14 กำหนดว่าองค์การเทศบาลประกอบด้วยสภาเทศบาลและนายกเทศมนตรี มาตรา 15 กำหนดจำนวนสมาชิกสภาเทศบาลซึ่งมาจากการเลือกตั้งโดยตรงของประชาชน คือ สภาเทศบาลตำบล 12 คน สภาเทศบาลเมือง 18 คน และสภาเทศบาลนคร 24 คน มาตรา 16 กำหนดให้สมาชิกสภาเทศบาลอยู่ในตำแหน่งคราวละ 4 ปีนับแต่วันเลือกตั้ง มาตรา 14มาตรา 15มาตรา 16
มาตรา 19 กำหนดเหตุสิ้นสุดสมาชิกภาพ เช่น ถึงคราวออกตามวาระหรือยุบสภา ตาย ลาออกโดยยื่นหนังสือต่อผู้ว่าราชการจังหวัด ขาดคุณสมบัติ ขาดประชุมสภาเทศบาล 3 ครั้งติดต่อกันโดยไม่มีเหตุอันสมควร หรือสภาเทศบาลมีมติให้พ้นจากตำแหน่งโดยมีสมาชิกไม่น้อยกว่าหนึ่งในสามเข้าชื่อและมติไม่น้อยกว่าสามในสี่ของสมาชิกทั้งหมดเท่าที่มีอยู่ กรณีมีข้อสงสัย ให้ผู้ว่าราชการจังหวัดสอบสวนให้แล้วเสร็จภายใน 60 วัน และวินิจฉัยภายใน 30 วันนับแต่สอบสวนเสร็จ มาตรา 19
มาตรา 20 กำหนดให้สภาเทศบาลมีประธานสภาคนหนึ่งและรองประธานสภาคนหนึ่ง ซึ่งผู้ว่าราชการจังหวัดแต่งตั้งจากสมาชิกสภาเทศบาลตามมติของสภา และดำรงตำแหน่งจนครบอายุของสภา มาตรา 20 ตรี กำหนดว่าถ้าตำแหน่งว่างลง ให้สภาเลือกแทนภายใน 15 วัน มาตรา 24 กำหนดให้ผู้ว่าราชการจังหวัดกำหนดให้มีการประชุมสภาเทศบาลครั้งแรกภายใน 15 วันนับแต่วันประกาศผลการเลือกตั้ง เพื่อเลือกประธานสภาและรองประธานสภา มาตรา 20มาตรา 20 ตรีมาตรา 24
มาตรา 24 กำหนดให้ในปีหนึ่งมีสมัยประชุมสามัญ 4 สมัย สมัยหนึ่งไม่เกิน 30 วัน ถ้าจะขยายต้องได้รับอนุญาตจากผู้ว่าราชการจังหวัด มาตรา 26 กำหนดว่าประธานสภา นายกเทศมนตรี หรือสมาชิกไม่ต่ำกว่ากึ่งหนึ่ง อาจยื่นคำร้องต่อผู้ว่าราชการจังหวัดขอเปิดประชุมวิสามัญ ซึ่งมีกำหนดไม่เกิน 15 วัน มาตรา 27 กำหนดองค์ประชุมไม่น้อยกว่ากึ่งหนึ่งของสมาชิกเท่าที่มีอยู่ มาตรา 28 ให้ถือเสียงข้างมาก สมาชิกคนหนึ่งมีเสียงหนึ่ง ถ้าเท่ากันให้ประธานในที่ประชุมออกเสียงชี้ขาด มาตรา 24มาตรา 26มาตรา 27มาตรา 28
มาตรา 48 ทวิ กำหนดให้เทศบาลมีนายกเทศมนตรีคนหนึ่งซึ่งมาจากการเลือกตั้งโดยตรงของประชาชน มาตรา 48 เบญจ กำหนดว่าผู้สมัครต้องมีอายุไม่ต่ำกว่า 35 ปีนับถึงวันเลือกตั้ง และสำเร็จการศึกษาไม่ต่ำกว่าปริญญาตรีหรือเทียบเท่า หรือเคยเป็นสมาชิกสภาท้องถิ่น ผู้บริหารท้องถิ่น หรือสมาชิกรัฐสภา มาตรา 48 สัตต กำหนดวาระคราวละ 4 ปี และดำรงตำแหน่งติดต่อกันเกิน 2 วาระไม่ได้ มาตรา 48 อัฏฐ ให้แต่งตั้งรองนายกได้ไม่เกิน 2 คนสำหรับเทศบาลตำบล 3 คนสำหรับเทศบาลเมือง และ 4 คนสำหรับเทศบาลนคร ส่วนที่ปรึกษาและเลขานุการนายกรวมกันไม่เกิน 2 คน 3 คน และ 5 คนตามลำดับ มาตรา 48 ทวิมาตรา 48 เบญจมาตรา 48 สัตตมาตรา 48 อัฏฐ
มาตรา 48 ทศ กำหนดว่าก่อนนายกเทศมนตรีเข้ารับหน้าที่ ให้ประธานสภาเรียกประชุมสภาเพื่อให้นายกแถลงนโยบายโดยไม่มีการลงมติ ภายใน 30 วันนับแต่วันประกาศผลการเลือกตั้งนายก โดยต้องจัดทำนโยบายเป็นลายลักษณ์อักษรแจกสมาชิกทุกคนที่มาประชุม และให้นายกจัดทำรายงานแสดงผลการปฏิบัติงานตามนโยบายต่อสภาเป็นประจำทุกปี ทั้งคำแถลงนโยบายและรายงานให้ประกาศไว้โดยเปิดเผยที่สำนักงานเทศบาล มาตรา 48 ทศ
มาตรา 50 กำหนดหน้าที่ต้องทำของเทศบาลตำบล เช่น ให้มีและบำรุงทางบกและทางน้ำ รักษาความสะอาดถนนและที่สาธารณะ กำจัดมูลฝอยและสิ่งปฏิกูล ป้องกันและระงับโรคติดต่อ ให้มีเครื่องใช้ในการดับเพลิง มาตรา 51 กำหนดกิจการที่เทศบาลตำบลอาจทำ เช่น ประปา โรงฆ่าสัตว์ ตลาด ทางระบายน้ำ ไฟฟ้าหรือแสงสว่าง มาตรา 53 กำหนดให้เทศบาลเมืองต้องทำกิจการตามมาตรา 50 และเพิ่มประปา โรงฆ่าสัตว์ ทางระบายน้ำ ส้วมสาธารณะ ไฟฟ้า และการจัดระเบียบการจราจร มาตรา 56 กำหนดให้เทศบาลนครต้องทำกิจการตามมาตรา 53 และเพิ่มการวางผังเมืองและการควบคุมการก่อสร้าง การจัดให้มีและควบคุมตลาด ท่าเทียบเรือ ท่าข้าม และที่จอดรถ มาตรา 50มาตรา 51มาตรา 53มาตรา 54มาตรา 56มาตรา 57
มาตรา 57 ทวิ ให้เทศบาลทำกิจการนอกเขตได้เมื่อจำเป็นและเกี่ยวเนื่องกับกิจการในเขต ได้รับความยินยอมจากสภาท้องถิ่นที่เกี่ยวข้อง และได้รับอนุมัติจากรัฐมนตรีว่าการกระทรวงมหาดไทย มาตรา 57 ตรี ให้เทศบาลก่อตั้งหรือถือหุ้นในบริษัทจำกัดได้เมื่อบริษัทมีวัตถุประสงค์เฉพาะกิจการค้าขายอันเป็นสาธารณูปโภค เทศบาลถือหุ้นเกินกว่าร้อยละ 50 ของทุนจดทะเบียน และได้รับอนุมัติจากรัฐมนตรี มาตรา 58 ให้เทศบาลตั้งแต่ 2 แห่งขึ้นไปร่วมกันจัดตั้งสหการได้โดยตราเป็นพระราชกฤษฎีกา มาตรา 57 ทวิมาตรา 57 ตรีมาตรา 58
มาตรา 60 ให้เทศบาลตราเทศบัญญัติได้เพื่อปฏิบัติการตามหน้าที่ หรือเมื่อมีกฎหมายให้อำนาจ และจะกำหนดโทษปรับผู้ละเมิดได้ไม่เกิน 1000 บาท มาตรา 61 ทวิ กำหนดว่าร่างเทศบัญญัติเสนอได้โดยนายกเทศมนตรี สมาชิกสภาเทศบาล หรือราษฎรผู้มีสิทธิเลือกตั้งตามกฎหมายว่าด้วยการเข้าชื่อเสนอข้อบัญญัติท้องถิ่น ถ้าสมาชิกเป็นผู้เสนอต้องมีสมาชิกลงนามรับรองไม่น้อยกว่า 2 คน และร่างเทศบัญญัติเกี่ยวกับการเงินต้องมีคำรับรองของนายก มาตรา 61 ตรี กำหนดว่าร่างเกี่ยวกับการเงินรวมถึงเรื่องภาษีอากร การเก็บรักษาและจ่ายเงิน การกู้เงิน การคลัง การงบประมาณ การจ้าง และการพัสดุ ถ้าสงสัยให้ประธานสภาเป็นผู้วินิจฉัย มาตรา 60มาตรา 61 ทวิมาตรา 61 ตรี
มาตรา 62 กำหนดว่าภายใน 7 วันนับแต่สภาเทศบาลมีมติเห็นชอบ ให้ประธานสภาส่งร่างเทศบัญญัติไปยังผู้ว่าราชการจังหวัด (เทศบาลตำบลส่งผ่านนายอำเภอ) ผู้ว่าราชการจังหวัดต้องพิจารณาให้เสร็จภายใน 15 วัน ถ้าไม่เสร็จให้ถือว่าเห็นชอบ ถ้าไม่เห็นชอบให้ส่งคืนสภาพิจารณาใหม่ภายใน 30 วัน และสภาต้องยืนยันด้วยคะแนนไม่น้อยกว่าสองในสามของสมาชิกเท่าที่มีอยู่ มิฉะนั้นร่างตกไป มาตรา 63 กำหนดว่าเทศบัญญัติใช้บังคับได้เมื่อประกาศไว้โดยเปิดเผยที่สำนักงานเทศบาลแล้ว 7 วัน เว้นแต่กรณีฉุกเฉินที่ระบุให้ใช้บังคับทันที มาตรา 62มาตรา 63
มาตรา 62 ตรี กำหนดว่าถ้าสภาเทศบาลไม่รับหลักการร่างเทศบัญญัติงบประมาณรายจ่ายประจำปีหรือเพิ่มเติม ให้ผู้ว่าราชการจังหวัดตั้งคณะกรรมการ 15 คน ประกอบด้วยสมาชิกสภาที่สภาเสนอ 7 คน บุคคลที่นายกเสนอ 7 คน แต่งตั้งภายใน 7 วันนับแต่วันที่สภามีมติไม่รับหลักการ และให้กรรมการ 14 คนเสนอประธานกรรมการภายใน 7 วัน คณะกรรมการต้องพิจารณาให้เสร็จภายใน 15 วัน แล้วนายกต้องเสนอร่างต่อสภาภายใน 7 วันนับแต่ได้รับจากผู้ว่าราชการจังหวัด มาตรา 62 จัตวา ให้สภาพิจารณาให้เสร็จภายใน 30 วัน ถ้าไม่เสร็จหรือไม่เห็นชอบ ร่างตกไป ให้ใช้เทศบัญญัติงบประมาณปีที่แล้วไปพลางก่อน และให้ผู้ว่าราชการจังหวัดเสนอรัฐมนตรีให้ยุบสภาเทศบาล มาตรา 62 ตรีมาตรา 62 จัตวา
มาตรา 65 กำหนดว่างบประมาณประจำปีต้องตราเป็นเทศบัญญัติ ถ้าออกไม่ทันปีใหม่ให้ใช้เทศบัญญัติงบประมาณปีก่อนไปพลาง และถ้าเงินไม่พอหรือต้องตั้งรายจ่ายใหม่ให้ตราเทศบัญญัติงบประมาณเพิ่มเติม มาตรา 66 กำหนดรายได้ของเทศบาล เช่น ภาษีอากร ค่าธรรมเนียม รายได้จากทรัพย์สิน เงินอุดหนุน และเงินกู้ โดยการกู้เงินจากกระทรวง ทบวง กรม องค์การ หรือนิติบุคคล ต้องได้รับอนุญาตจากสภาเทศบาลและอนุมัติจากรัฐมนตรีว่าการกระทรวงมหาดไทย มาตรา 67 ทวิ กำหนดว่าการจ่ายเงินอุดหนุนและการจ่ายเงินเพื่อการลงทุน ต้องได้รับความเห็นชอบจากสภาเทศบาลและผู้ว่าราชการจังหวัดอนุมัติแล้ว มาตรา 65มาตรา 66มาตรา 67มาตรา 67 ทวิ
มาตรา 71 ให้ผู้ว่าราชการจังหวัดมีอำนาจกำกับดูแลเทศบาล ชี้แจง แนะนำ ตักเตือน ตรวจสอบกิจการ เรียกรายงานและเอกสาร และเรียกสมาชิกสภาหรือพนักงานเทศบาลมาชี้แจงหรือสอบสวนได้ สำหรับเทศบาลเมืองและเทศบาลตำบลอาจมอบหมายให้นายอำเภอปฏิบัติแทน มาตรา 72 ให้ผู้ว่าราชการจังหวัดหรือนายอำเภอสั่งเพิกถอนการกระทำหรือระงับการปฏิบัติที่อาจก่อความเสียหายได้ ผู้ได้รับคำสั่งอุทธรณ์ได้ภายใน 15 วัน และผู้รับอุทธรณ์ต้องวินิจฉัยภายใน 30 วัน มาตรา 73 กำหนดว่าถ้านายก รองนายก ประธานสภา หรือรองประธานสภาจงใจทอดทิ้งหรือละเลยหน้าที่จนเสียหายร้ายแรง ให้ตั้งคณะกรรมการสอบสวนซึ่งต้องเสร็จภายใน 60 วัน ขยายได้อีกไม่เกิน 30 วัน และอาจสั่งให้หยุดปฏิบัติหน้าที่ระหว่างรอผลได้ มาตรา 71มาตรา 72มาตรา 73
พระราชบัญญัตินี้ไม่มีบทกำหนดโทษต่อบุคคลทั่วไปโดยตรง แต่มาตรา 60 ให้เทศบาลกำหนดโทษปรับผู้ละเมิดเทศบัญญัติได้ไม่เกิน 1000 บาท และมาตรา 73/1 กำหนดว่าเมื่อผลสอบสวนตามมาตรา 73 ปรากฏว่าผู้ถูกกล่าวหากระทำความผิด ให้ผู้ว่าราชการจังหวัดหรือรัฐมนตรีว่าการกระทรวงมหาดไทยสั่งให้พ้นจากตำแหน่งภายใน 30 วันนับแต่วันที่ได้รับรายงาน แม้ผู้นั้นจะพ้นจากตำแหน่งไปก่อนแล้ว เว้นแต่ตายหรือพ้นจากตำแหน่งไปแล้วเกิน 2 ปี มาตรา 60มาตรา 73 1
มาตรา 31 กำหนดว่าในที่ประชุมสภาเทศบาล สมาชิกมีสิทธิตั้งกระทู้ถามนายกเทศมนตรีหรือรองนายกในเรื่องที่เกี่ยวกับงานในหน้าที่ได้ แต่นายกหรือรองนายกมีสิทธิไม่ตอบเมื่อเห็นว่าเรื่องนั้นยังไม่ควรเปิดเผยเพราะเกี่ยวกับความปลอดภัยหรือประโยชน์สำคัญของเทศบาล มาตรา 31
มาตรา 48 ทวาทศ กำหนดว่าสมาชิกไม่น้อยกว่าหนึ่งในสามของจำนวนสมาชิกเท่าที่มีอยู่มีสิทธิเข้าชื่อเสนอญัตติขอเปิดอภิปรายทั่วไปเพื่อให้นายกแถลงข้อเท็จจริงหรือแสดงความเห็น โดยไม่มีการลงมติ ให้ยื่นต่อประธานสภา และประธานสภาต้องกำหนดวันอภิปรายไม่เร็วกว่า 5 วันและไม่ช้ากว่า 15 วันนับแต่วันที่ได้รับญัตติ มาตรา 48 ทวาทศ
มาตรา 48 เอกาทศ กำหนดว่านายกเทศมนตรี รองนายก หรือผู้ซึ่งนายกมอบหมาย มีสิทธิเข้าประชุมสภาเทศบาลและแถลงข้อเท็จจริงหรือแสดงความคิดเห็นเกี่ยวกับงานในหน้าที่ต่อที่ประชุมได้ แต่ไม่มีสิทธิออกเสียงลงคะแนน มาตรา 48 เอกาทศ
มาตรา 67 กำหนดว่าการจ่ายเงินของเทศบาล หรือเงินของกิจการที่เทศบาลเป็นเจ้าของหรือถือหุ้น เพื่อการฝึกอบรมหรือดูงานในต่างประเทศของนายกเทศมนตรี รองนายก ที่ปรึกษานายก เลขานุการนายก ประธานสภา รองประธานสภา หรือสมาชิกสภาเทศบาล จะกระทำมิได้ เว้นแต่มีข้อตกลงหรือความร่วมมือกับหน่วยงานในต่างประเทศ หรือเป็นการฝึกอบรมที่จัดโดยหน่วยงานของรัฐ ตามที่กระทรวงมหาดไทยประกาศกำหนด มาตรา 67
มาตรา 62 จัตวา วรรคสอง กำหนดว่าในการพิจารณาร่างเทศบัญญัติงบประมาณรายจ่ายของสภาเทศบาล การเสนอ การแปรญัตติ หรือการกระทำใด ๆ ที่มีผลให้สมาชิกมีส่วนไม่ว่าโดยตรงหรือโดยอ้อมในการใช้งบประมาณรายจ่าย จะกระทำมิได้ มาตรา 62 จัตวา
มาตรา 74 กำหนดว่ารัฐมนตรีว่าการกระทรวงมหาดไทยมีอำนาจยุบสภาเทศบาลโดยต้องแสดงเหตุผลไว้ในคำสั่ง และเมื่อมีการยุบสภาหรือถือว่ามีการยุบสภาเทศบาล ให้มีการเลือกตั้งสมาชิกสภาเทศบาลขึ้นใหม่ภายใน 45 วัน มาตรา 74
พระราชบัญญัติ
เทศบาล
พ.ศ. 2496
คำอธิบายในหน้านี้จัดทำโดยทีมโยธาไทยจากตัวบทที่มีในระบบเท่านั้น ระบุเลขมาตรากำกับทุกข้อเพื่อให้ตรวจสอบกลับได้ — เป็นเครื่องมือช่วยอ่าน ไม่ใช่คำปรึกษากฎหมาย · ปรับปรุง 25 กันยายน 2569