กฎหมายกำหนดว่าการขุดดินหรือถมดินขนาดใดต้องแจ้งเจ้าพนักงานท้องถิ่น และหน้าที่ป้องกันดินพังทลายและระบายน้ำ
มาตรา 3 กำหนดให้ใช้บังคับในเขตเทศบาล กรุงเทพมหานคร เมืองพัทยา องค์กรปกครองส่วนท้องถิ่นอื่นที่รัฐมนตรีประกาศ บริเวณที่มีพระราชกฤษฎีกาให้ใช้กฎหมายควบคุมอาคาร และเขตผังเมืองรวม และรัฐมนตรีจะประกาศให้ใช้ในท้องที่อื่นเพิ่มได้เมื่อจำเป็น โดยเจ้าพนักงานท้องถิ่นต้องปิดประกาศก่อนวันใช้บังคับไม่น้อยกว่าเจ็ดวัน มาตรา 5 กำหนดว่าไม่ใช้บังคับกับการขุดดินถมดินที่ทำโดยอาศัยอำนาจตามกฎหมายอื่นซึ่งมีมาตรการป้องกันอันตรายไว้แล้ว มาตรา 3มาตรา 5
มาตรา 4 นิยาม "ดิน" ให้รวมถึงหิน กรวด ทราย และอินทรีย์วัตถุที่เจือปน "ขุดดิน" คือกระทำแก่พื้นดินเพื่อนำดินขึ้นหรือทำให้เป็นบ่อดิน "ถมดิน" คือการกระทำใด ๆ ต่อดินหรือพื้นดินเพื่อให้ระดับดินสูงขึ้นกว่าเดิม "รายการ" คือข้อความชี้แจงชนิดของดิน ความลึกของบ่อหรือความสูงของเนินดิน ความลาดเอียง ระยะห่างจากที่ดินหรือสิ่งปลูกสร้างของผู้อื่น วิธีป้องกันการพังทลาย และวิธีการขุดหรือถม และ "เจ้าพนักงานท้องถิ่น" คือนายกเทศมนตรี ผู้ว่าราชการกรุงเทพมหานคร นายกเมืองพัทยา ประธานกรรมการบริหารองค์การบริหารส่วนตำบล หัวหน้าผู้บริหารท้องถิ่นอื่น และนายกองค์การบริหารส่วนจังหวัดสำหรับท้องที่อื่นนอกจากนั้น มาตรา 4
มาตรา 6 ให้รัฐมนตรีโดยคำแนะนำของคณะกรรมการออกกฎกระทรวงกำหนดบริเวณห้ามขุดดินหรือถมดิน ความสัมพันธ์ของความลาดเอียงกับชนิดดิน ความลึก ขนาดบ่อ ความสูงและพื้นที่เนินดิน ระยะห่างจากเขตที่ดินของผู้อื่น วิธีป้องกันการพังทลาย และวิธีคุ้มครองความปลอดภัยแก่คนงานและบุคคลภายนอก มาตรา 7 กำหนดว่าเรื่องใดยังไม่มีกฎกระทรวง องค์กรปกครองส่วนท้องถิ่นออกข้อบัญญัติท้องถิ่นได้ และเมื่อมีกฎกระทรวงภายหลัง ส่วนที่ขัดกันเป็นอันยกเลิก ส่วนที่ไม่ขัดใช้ต่อได้ไม่เกินหนึ่งปี มาตรา 8 กำหนดว่าเมื่อมีกฎกระทรวงแล้ว ท้องถิ่นออกข้อบัญญัติเพิ่มรายละเอียดได้ หรือออกให้ขัดกับกฎกระทรวงได้เมื่อมีเหตุผลพิเศษเฉพาะท้องถิ่น แต่ต้องได้รับความเห็นชอบจากคณะกรรมการ (พิจารณาภายในหกสิบวัน ถ้าไม่เสร็จถือว่าเห็นชอบ) และได้รับอนุมัติจากรัฐมนตรี (ไม่สั่งการภายในสามสิบวันถือว่าอนุมัติ) มาตรา 6มาตรา 7มาตรา 8
มาตรา 11 กำหนดให้มีคณะกรรมการการขุดดินและถมดิน มีอธิบดีกรมโยธาธิการและผังเมืองเป็นประธาน กรรมการประกอบด้วยผู้แทนกรมทรัพยากรธรณี กรมที่ดิน กรมพัฒนาที่ดิน กรมโรงงานอุตสาหกรรม กรมศิลปากร สำนักนโยบายและแผนทรัพยากรธรรมชาติและสิ่งแวดล้อม กรมการผังเมือง สภาวิศวกร สภาสถาปนิก และผู้ทรงคุณวุฒิไม่เกินสี่คน โดยหัวหน้าสำนักงานคณะกรรมการควบคุมอาคารเป็นกรรมการและเลขานุการ มาตรา 12 ให้คณะกรรมการมีหน้าที่ให้คำแนะนำในการออกกฎกระทรวง ให้คำแนะนำแก่เจ้าพนักงานท้องถิ่น และพิจารณาอุทธรณ์คำสั่งตามมาตรา 34 วรรคสอง มาตรา 11มาตรา 12
มาตรา 17 กำหนดว่าผู้ที่จะขุดดินลึกจากระดับพื้นดินเกินสามเมตร หรือมีพื้นที่ปากบ่อเกินหนึ่งหมื่นตารางเมตร หรือตามความลึกหรือพื้นที่ที่เจ้าพนักงานท้องถิ่นประกาศกำหนด ต้องแจ้งต่อเจ้าพนักงานท้องถิ่น พร้อมแผนผังบริเวณ แผนผังแสดงเขตที่ดินและที่ดินข้างเคียง รายการตามกฎกระทรวง วิธีการขุดและขนดิน ระยะเวลา ชื่อผู้ควบคุมงานซึ่งต้องมีคุณสมบัติตามกฎกระทรวง ที่ตั้งสำนักงานผู้แจ้ง และภาระผูกพันของบุคคลอื่นในที่ดิน ถ้าแจ้งถูกต้อง เจ้าพนักงานท้องถิ่นต้องออกใบรับแจ้งภายในเจ็ดวันนับแต่วันที่ได้รับแจ้ง และเริ่มขุดได้ตั้งแต่วันที่ได้รับใบรับแจ้ง ถ้าแจ้งไม่ถูกต้อง เจ้าพนักงานท้องถิ่นต้องแจ้งให้แก้ไขภายในเจ็ดวัน และถ้าผู้แจ้งไม่แก้ไขภายในเจ็ดวันนับแต่วันได้รับแจ้ง เจ้าพนักงานท้องถิ่นสั่งให้การแจ้งสิ้นผลได้ เมื่อแก้ไขถูกต้องแล้วต้องออกใบรับแจ้งภายในสามวัน ผู้ได้รับใบรับแจ้งต้องเสียค่าธรรมเนียมและค่าใช้จ่ายตามกฎกระทรวง ซึ่งมาตรา 18 ให้เป็นรายได้ขององค์กรปกครองส่วนท้องถิ่น มาตรา 23 กำหนดว่าการขุดบ่อน้ำใช้ที่มีพื้นที่ปากบ่อไม่เกินสี่ตารางเมตรไม่ต้องแจ้ง มาตรา 17มาตรา 18มาตรา 23
มาตรา 19 กำหนดให้ผู้ขุดดินเก็บใบรับแจ้ง แผนผังบริเวณ และรายการไว้ที่สถานที่ขุดดินหนึ่งชุดพร้อมให้พนักงานเจ้าหน้าที่ตรวจดู และถ้าใบรับแจ้งชำรุดหรือสูญหายต้องขอใบแทนภายในสามสิบวันนับแต่วันที่ทราบ มาตรา 20 กำหนดให้ขุดดินให้ถูกต้องตามกฎกระทรวง มาตรา 21 กำหนดให้ผู้ขุดดินควบคุมลูกจ้างหรือตัวแทนและรับผิดในการกระทำของบุคคลเหล่านั้น มาตรา 22 กำหนดว่าการได้ใบรับแจ้งไม่คุ้มครองการขุดดินที่ก่อความเสียหายต่อทรัพย์สินของบุคคลอื่นหรือสภาพแวดล้อม ผู้ขุดดินไม่ว่าจะเป็นเจ้าของที่ดิน ผู้ครอบครอง ลูกจ้าง หรือตัวแทน ต้องชดใช้ค่าสินไหมทดแทน มาตรา 24 กำหนดว่าการขุดดินลึกไม่เกินสามเมตร เมื่อขุดใกล้แนวเขตที่ดินของผู้อื่นในระยะน้อยกว่าสองเท่าของความลึกบ่อ ต้องจัดการป้องกันการพังทลายของดินตามวิสัยที่ควรกระทำ มาตรา 25 กำหนดว่าถ้าพบโบราณวัตถุ ศิลปวัตถุ ซากดึกดำบรรพ์ หรือแร่ที่มีคุณค่า ต้องหยุดขุดในบริเวณนั้นและรายงานเจ้าพนักงานท้องถิ่นภายในเจ็ดวันนับแต่วันที่พบ มาตรา 19มาตรา 20มาตรา 21มาตรา 22มาตรา 24มาตรา 25
มาตรา 26 กำหนดว่าผู้ที่จะถมดินให้สูงกว่าระดับที่ดินต่างเจ้าของที่อยู่ข้างเคียง โดยพื้นที่เนินดินไม่เกินสองพันตารางเมตรหรือตามที่เจ้าพนักงานท้องถิ่นประกาศ ต้องจัดให้มีการระบายน้ำเพียงพอไม่ให้เดือดร้อนแก่ที่ดินข้างเคียง (พื้นที่ที่เจ้าพนักงานท้องถิ่นประกาศต้องไม่เกินสองพันตารางเมตร) ถ้าพื้นที่เนินดินเกินสองพันตารางเมตรหรือเกินที่ประกาศกำหนด นอกจากต้องระบายน้ำแล้วต้องแจ้งการถมดินต่อเจ้าพนักงานท้องถิ่นด้วย เมื่อแจ้งถูกต้องเจ้าพนักงานท้องถิ่นต้องออกใบรับแจ้งภายในเจ็ดวัน และเริ่มถมได้ตั้งแต่วันที่ได้รับใบรับแจ้ง โดยนำมาตรา 17 วรรคสาม วรรคสี่ วรรคห้า มาตรา 18 มาตรา 19 และมาตรา 22 มาใช้โดยอนุโลม มาตรา 27 กำหนดให้ถมดินให้ถูกต้องตามกฎกระทรวง และมาตรา 28 กำหนดให้ผู้ถมดินควบคุมลูกจ้างหรือตัวแทนและรับผิดในการกระทำของบุคคลเหล่านั้น มาตรา 17มาตรา 18มาตรา 19มาตรา 22มาตรา 26มาตรา 27มาตรา 28
มาตรา 29 กำหนดว่าผู้ได้รับหรืออาจได้รับความเสียหายจากการขุดดินหรือถมดินที่ไม่ปฏิบัติตามมาตรา 20 มาตรา 24 หรือมาตรา 27 มีสิทธิร้องขอให้เจ้าพนักงานท้องถิ่นสั่งหยุด เจ้าพนักงานท้องถิ่นต้องส่งพนักงานเจ้าหน้าที่เข้าตรวจสอบ และมีอำนาจออกคำสั่งเป็นหนังสือให้หยุด ป้องกัน หรือแก้ไข มาตรา 30 ให้พนักงานเจ้าหน้าที่เข้าตรวจสถานที่ได้ในเวลาระหว่างพระอาทิตย์ขึ้นถึงพระอาทิตย์ตกหรือเวลาทำการ และผู้ขุดดิน ผู้ถมดิน หรือเจ้าของที่ดินต้องอำนวยความสะดวก มาตรา 31 กำหนดว่าถ้าพนักงานเจ้าหน้าที่เห็นว่าอาจเกิดความเสียหาย ให้รายงานเจ้าพนักงานท้องถิ่นเพื่อออกคำสั่ง และในกรณีฉุกเฉินพนักงานเจ้าหน้าที่สั่งเป็นหนังสือได้เองแล้วรายงานทันที โดยเจ้าพนักงานท้องถิ่นต้องมีหนังสือรับรองคำสั่งภายในเจ็ดวัน มิฉะนั้นคำสั่งสิ้นผล มาตรา 32 กำหนดให้พนักงานเจ้าหน้าที่แสดงบัตรประจำตัว มาตรา 9 กำหนดให้การแจ้งหรือส่งคำสั่งทำเป็นหนังสือส่งไปรษณีย์ลงทะเบียนตอบรับหรือให้ลงลายมือชื่อรับ ถ้าทำไม่ได้ให้ปิดประกาศ ณ บริเวณที่ขุดดินหรือถมดิน และถือว่าทราบเมื่อพ้นเจ็ดวันนับแต่วันปิดประกาศ มาตรา 9มาตรา 20มาตรา 24มาตรา 27มาตรา 29มาตรา 30มาตรา 31มาตรา 32
มาตรา 34 กำหนดให้ผู้ขุดดิน ผู้ถมดิน หรือเจ้าของที่ดินที่ไม่พอใจคำสั่งตามมาตรา 29 วรรคสอง หรือมาตรา 31 อุทธรณ์ต่อผู้ว่าราชการจังหวัดภายในสามสิบวันนับแต่วันที่ทราบคำสั่ง ถ้าผู้ว่าราชการกรุงเทพมหานครเป็นผู้ออกคำสั่ง ให้อุทธรณ์ต่อคณะกรรมการ การอุทธรณ์ไม่ทุเลาการบังคับตามคำสั่ง ถ้าต้องการทุเลาต้องยื่นคำขอพร้อมอุทธรณ์ ซึ่งผู้พิจารณาจะอนุญาตโดยมีเงื่อนไขหรือสั่งให้วางเงินหรือหลักทรัพย์ประกันก็ได้ ผู้ว่าราชการจังหวัดหรือคณะกรรมการต้องวินิจฉัยภายในสามสิบวันนับแต่วันที่ได้รับอุทธรณ์ และคำวินิจฉัยเป็นที่สุด มาตรา 29มาตรา 31มาตรา 34
มาตรา 45 กำหนดว่าผู้ที่ขุดดินหรือถมดินในลักษณะที่ต้องแจ้งอยู่ก่อนวันที่พระราชบัญญัตินี้มีผลใช้บังคับในท้องที่นั้น ต้องดำเนินการตามมาตรา 17 หรือมาตรา 26 ภายในสิบห้าวันนับแต่วันที่มีผลใช้บังคับ และเมื่อดำเนินการแล้วให้ถือว่าได้รับใบรับแจ้ง มาตรา 17มาตรา 26มาตรา 45
มาตรา 35 กำหนดว่าผู้ขุดดินตามมาตรา 17 หรือถมดินตามมาตรา 26 วรรคสาม โดยไม่ได้รับใบรับแจ้ง ต้องระวางโทษจำคุกไม่เกินหนึ่งปี หรือปรับไม่เกินห้าหมื่นบาท หรือทั้งจำทั้งปรับ และถ้าทำในบริเวณห้ามขุดดินหรือถมดิน ต้องระวางโทษจำคุกไม่เกินสองปี หรือปรับไม่เกินหนึ่งแสนบาท หรือทั้งจำทั้งปรับ มาตรา 36 กำหนดว่าผู้ไม่ขุดดินหรือถมดินตามกฎกระทรวง (มาตรา 20 หรือมาตรา 27) มีความผิดทางพินัย ค่าปรับไม่เกินสามหมื่นบาท และปรับรายวันอีกวันละไม่เกินหนึ่งพันบาท มาตรา 37 กำหนดว่าผู้ไม่ป้องกันการพังทลายตามมาตรา 24 หรือไม่จัดระบายน้ำตามมาตรา 26 วรรคหนึ่ง มีความผิดทางพินัย ค่าปรับไม่เกินหนึ่งหมื่นบาท มาตรา 38 กำหนดว่าผู้ขัดขวางพนักงานเจ้าหน้าที่ มีความผิดทางพินัย ค่าปรับไม่เกินสองพันบาท มาตรา 39 กำหนดว่าผู้ขุดดินที่ไม่หยุดขุดเมื่อพบโบราณวัตถุตามมาตรา 25 ต้องระวางโทษจำคุกไม่เกินหนึ่งเดือน หรือปรับไม่เกินห้าพันบาท มาตรา 40 กำหนดว่าผู้ไม่ปฏิบัติตามคำสั่งให้หยุดขุดดินหรือถมดิน ต้องระวางโทษจำคุกไม่เกินหนึ่งปี หรือปรับไม่เกินห้าหมื่นบาท มาตรา 41 กำหนดว่าผู้ไม่ปฏิบัติตามคำสั่งให้ป้องกันหรือแก้ไข มีความผิดทางพินัย ค่าปรับไม่เกินสามหมื่นบาท และปรับรายวันอีกวันละไม่เกินห้าร้อยบาท มาตรา 42 ให้เจ้าพนักงานท้องถิ่นเปรียบเทียบปรับได้ทุกความผิด ยกเว้นมาตรา 35 วรรคสอง เมื่อชำระค่าปรับภายในสามสิบวันคดีเลิกกัน มาตรา 43 กำหนดว่าถ้าผู้กระทำผิดเป็นนิติบุคคล กรรมการ ผู้จัดการ หรือผู้รับผิดชอบที่สั่งการหรือละเว้นต้องรับโทษด้วย และมาตรา 44 ให้ถือว่าเจ้าของอสังหาริมทรัพย์ข้างเคียงที่ได้รับความเสียหายเป็นผู้เสียหายตามกฎหมายวิธีพิจารณาความอาญา มาตรา 35มาตรา 36มาตรา 37มาตรา 38มาตรา 39มาตรา 40มาตรา 41มาตรา 42มาตรา 43มาตรา 44
มาตรา 17 กำหนดให้แจ้งเมื่อขุดลึกจากระดับพื้นดินเกินสามเมตร หรือปากบ่อดินเกินหนึ่งหมื่นตารางเมตร หรือตามความลึกหรือพื้นที่ที่เจ้าพนักงานท้องถิ่นประกาศกำหนด มาตรา 23 กำหนดว่าการขุดบ่อน้ำใช้ที่มีพื้นที่ปากบ่อไม่เกินสี่ตารางเมตรไม่ต้องแจ้ง และมาตรา 24 กำหนดว่าแม้ขุดลึกไม่เกินสามเมตรและไม่ต้องแจ้ง ถ้าขุดใกล้แนวเขตที่ดินของผู้อื่นในระยะน้อยกว่าสองเท่าของความลึกบ่อ ก็ต้องจัดการป้องกันการพังทลายของดินตามวิสัยที่ควรกระทำ มาตรา 17มาตรา 23มาตรา 24
มาตรา 26 กำหนดว่าการถมดินให้สูงกว่าที่ดินข้างเคียงที่มีพื้นที่เนินดินไม่เกินสองพันตารางเมตร ไม่ต้องแจ้ง แต่ต้องจัดให้มีการระบายน้ำเพียงพอไม่ให้เดือดร้อนแก่เจ้าของที่ดินข้างเคียง ถ้าพื้นที่เนินดินเกินสองพันตารางเมตร หรือเกินกว่าที่เจ้าพนักงานท้องถิ่นประกาศกำหนด ต้องแจ้งต่อเจ้าพนักงานท้องถิ่นด้วย และเริ่มถมได้เมื่อได้รับใบรับแจ้ง ซึ่งเจ้าพนักงานท้องถิ่นต้องออกให้ภายในเจ็ดวัน มาตรา 26
มาตรา 17 กำหนดว่าถ้าแจ้งถูกต้อง เจ้าพนักงานท้องถิ่นต้องออกใบรับแจ้งภายในเจ็ดวันนับแต่วันที่ได้รับแจ้ง และผู้แจ้งเริ่มขุดได้ตั้งแต่วันที่ได้รับใบรับแจ้ง ถ้าแจ้งไม่ถูกต้อง เจ้าพนักงานท้องถิ่นแจ้งให้แก้ไขภายในเจ็ดวัน ผู้แจ้งต้องแก้ไขภายในเจ็ดวันนับแต่วันได้รับแจ้ง มิฉะนั้นการแจ้งอาจถูกสั่งให้สิ้นผล และเมื่อแก้ไขแล้วเจ้าพนักงานท้องถิ่นต้องออกใบรับแจ้งภายในสามวัน มาตรา 26 กำหนดกระบวนการเดียวกันสำหรับการถมดินที่ต้องแจ้ง มาตรา 17มาตรา 26
มาตรา 29 กำหนดให้ผู้ได้รับหรืออาจได้รับความเสียหายร้องขอให้เจ้าพนักงานท้องถิ่นสั่งหยุดการขุดดินหรือถมดินได้ และเจ้าพนักงานท้องถิ่นมีอำนาจสั่งให้หยุด ป้องกัน หรือแก้ไข มาตรา 22 กำหนดว่าผู้ขุดดินต้องรับผิดชดใช้ค่าสินไหมทดแทนสำหรับความเสียหายที่เกิดขึ้น แม้จะได้รับใบรับแจ้งแล้วก็ตาม และมาตรา 44 ให้ถือว่าเจ้าของอสังหาริมทรัพย์ที่อยู่ใกล้ชิดหรือติดต่อกับที่ดินที่กระทำผิดและได้รับความเสียหายเป็นผู้เสียหายตามกฎหมายวิธีพิจารณาความอาญา มาตรา 22มาตรา 29มาตรา 44
มาตรา 17 (6) กำหนดเพียงว่าผู้แจ้งต้องระบุชื่อผู้ควบคุมงานซึ่งต้องเป็นผู้มีคุณสมบัติตามที่กำหนดในกฎกระทรวง โดยตัวพระราชบัญญัติไม่ได้ระบุคุณสมบัติไว้เอง ต้องดูกฎกระทรวงที่ออกตามมาตรา 6 ประกอบ มาตรา 6มาตรา 17
มาตรา 9 กำหนดให้ทำเป็นหนังสือส่งทางไปรษณีย์ลงทะเบียนตอบรับไปยังภูมิลำเนาของผู้แจ้ง ผู้ขุดดิน ผู้ถมดิน เจ้าของที่ดิน หรือตัวแทน หรือทำเป็นหนังสือให้บุคคลนั้นลงลายมือชื่อรับ ถ้าดำเนินการเช่นนั้นไม่ได้ ให้ปิดประกาศสำเนาคำสั่งไว้ในที่เปิดเผย ณ บริเวณที่ขุดดินหรือถมดิน และถือว่าได้ทราบคำสั่งเมื่อพ้นกำหนดเจ็ดวันนับแต่วันที่ปิดประกาศ มาตรา 9
พระราชบัญญัติ
การขุดดินและถมดิน
พ.ศ. 2543
คำอธิบายในหน้านี้จัดทำโดยทีมโยธาไทยจากตัวบทที่มีในระบบเท่านั้น ระบุเลขมาตรากำกับทุกข้อเพื่อให้ตรวจสอบกลับได้ — เป็นเครื่องมือช่วยอ่าน ไม่ใช่คำปรึกษากฎหมาย · ปรับปรุง 25 กันยายน 2569